Špageti vesterni – Očijukanje suparnika u krupnom kadru, izrešetani glavni junak koji ispod ponča vadi pancir – metalnu tacnu, prodorna muzika Enija Morikonea…ljubiteljima sedme umetnosti i vestern filmova jasno je da se radi o jedinstvenom žanru, čiji su glavni stvaraoci, protagonisti bili sa latinskog govornog podrucja. U vreme nastanka dosta neobicna pojava koja je živopisno i dinamično oslikavala sve odlike života jednog prosečnog vestern sadržaja.
- Više o ovoj temi: Preko 200 glumaca u seriji VREME ZLA
Do pojave špageti vesterna sami vesterni su bili poznati po jednoličnoj radnji, glavni junak čuvar krda bori se protiv odmetnika, ratuje protiv indijanskih plemena, draga koja istrcava i hrabri svog junaka… sve vrednosti prosecnog americkog gradjanina u vidu americke pite, americke dragane prenete na filmsko platno.
Tadasnji vesterni 40ih i 50ih su bili prepoznatljvo obelezja Holivuda. Nove struje u svetu filma razvojem evropske kinematografije i italijanskog flima posleratnog vremena proizvele su mnoge flimske magove poput Dina de Laurentisa, Lukina Viskontija, Federika Felinija koji su u svetu filma i kameri imali jednistven pristup i svoj licni umetnicki pecat. Eksplictnost i zivopisanost flimske tematike dovela je do toga da glavni fokus u svetskoj kinematografiji budu upravo italijanski sineasti.
Oni svoj glavni zenit stvaranja dostižu upravo šeszdesetih i tada su postavili mnoge stanadrde u snimanju filmova i dobila svoje buduce velike flimske potomke , uveli na velika vrata filmsku avangardu i bez sramezi prikazivali krv i strast glavnih junaka i njihovih saigrača. U to vreme kada svi kazu za italijanske sineaste i magove kapa dole i predaje im se glavna palic au filmskom stvaralaštvu smelo se odlučuju za upliv u gore pomenuti prepoznatljivo obelezje holivuda: vestern.
Predvodnik italijanskih stvaraoca u vestern akcijama bio je reditelj po čijim su filmovima i motivima vesterni i prepoznatljivi: Serđo Leone. Ovi filmovi su rađeni u velikim koprodkucijama sa drugim zemljama zapadne Evrope: Španijom I Nemačkom, gde je radio čuveni filmski stvaraoc nemačkih vesterna Karl Maj. Njegovi filmovi su oblikovali mnoge kulturološke I finansijske stanarde za stvaranje mnogih vesterna snimanih u zapadnoj Evropi.
Mala je tajna da su italijanski vesterni postojali još od godina fašizma I Drugog svetskog rata, kada je italijanska vlada isključila iz bioskopskog repertoara mnoge američke vesterne kao ogledalo veličanja slave njihovih ratnih suparnika. Budući da su , opet, vesterni kao filmski žanr bili popularni među tadašnjim italijanskim filmoljubcima tadašnji italijanski stvaraoci pristupili su produkciji nekih vesterna ya italijansko tržište kao što je “Il Fanciullo Del Vest” Đorđa Feronija.
Kada je počela masovna produkcija špageti vesterna 60ih izledali su kao američki filmovi b produkcije,
Recimo u to vreme Leoneov “Za šaku dolara” je sniman uporedo sa “Pištolji ne odgovaraju” Marija Kajana. Snimani su na različte načine jer je Kajano ispričao klasičnu vestern priču o Pat Garetu dok je Serđo pokušao da napravi novu definiciju vesterna. On uzima mladog televizijskog glumca Klinta Istvuda, dok se Kajano opredeljuje za vremešnog Rod Kameruna. Sredina 60ih je neki prelazni period ranih spageti vesterna kada se poceo definisati kvalitet spageti vesterna. Naziv spageti je bio pogrdan,
Oznacavao je najcesce poreklo filskih stvaralaca tih vesterna, jer je tipicno za vesterne u pocetnom period bilo da su ih snimali sami americki filmski magovi kao npr Dzon Ford. Tako su se mnogi od italijanskih filmskih stvaraoca krili iza laznih americkih imena iliti pseudonima da bi napravili prodju na holivudskom filmskom trzistu.
Presudne 1964 godine gorepomenuti “Za šaku dolara “ definisao je način snimanja špageti vesterna: ogromni kadrovi pustinje snimljeni u Španiji, krupni kadrovi tmurnih lica junaka, “ples do smrti” pucnjavom I veličanstvena muzika u filmu Enija Morikonea.
Ovaj filmski pravac vesterna imao je svoj klasične zamah i autore, drugi Serđo Serđo Korbuči sa filmom “Đango”sa izvanrednom pričom o osveti I teći Serđio Solima I njegov “Veliki okršaj”sa političkim kotekstom filmskih zapleta. Prvi u redu špageti vesterna bio je film Demiana Demijanija “Metci ya generala” koji su definisali poseban pravac u špageti vesternu Zapata vesterni. Simbolično je nosio nayiv meksičkog pobunjenika I revolucionara, I tako je u filmu”provalčio” markisistčke I levičarske ideje sa ugnjetenim I neukim seljkom I fašistoidnim vlastodršcima grada.
Kasnije su se razvili samo pradoije sa posebnim pravcem fađioli, tako da mo početkom sedamdestih već imali Poneke vestern komedije-parodije. Najpoynatiji je “Zovu me Triniti” Enza Barbonija kji je radio sa Korbučijem na Đangu,prvi u redu vesterna tog pravca, protagonist su bili Terens Hil(američko ime Marija Đirotija) I Bad Spenser, bivši olimijski šampion u plivanju Karrlo Pedersoli. Vidimo da je ovo bio jedan od najkvalitetnijih I najkreativnijih fllmskih žanrova, sa mnogim vesternima koji se smatraju danas najkvalitenijim flimskim ostvarenjima: pored “Dolar triologije”, “Povratak Ringa” Dučija Tesarija sa Đulijanom Đemom u ulozi ratnog veterana građaskog rata protiv meksičkie bande, Korbučijevog fima“ Django” Demijanijevog “Metci za generala” I Leoneovih “Dani besa” . “Bilo jednom u Americi”, Korbučijeve “velike tišine” I triologije poslednjeg ali ne malog Đanfranka Parolinija “Sabata”koji su promovisali dva glavna junaka revolveraša u prvom “Adio, Sabata” iz 1969 Jula Brinera, u drugom “Povratak Sabate” Li Van Klifa. Ovi junaci imali su komičnog pratioca meksicčki pobunjenik Karinčo koga je odigrao Pedro Sančez američki pseudonim za Ignjacija Spala i revolveraški rival u ulozi Viliama Bergera. Upravo je “Sabata” saga bila uvod ya mnoge fađioli vesterne.
Spageti Vesterni su imali I svoju sumrak pravac, sa veoma oybiljnom tematikom, melanholične radnje, stilski iznavredno odrađene. One su bile odrau propadanja italijanskie filmske industrij I na neki način žal za sjajem italinaskih sineasta koji su davali italijaski pečat Rimskog Cine Čite. Jedan od takvih je Mihaele Lupo “Kalifornija” sa Đulijanom Đemom I “Keoma” Enzo G.Kastelarija sa Franko Nerom, čuvenim Đangom I danas špageti veserni imaju razvoje u filmskoj industriji pogotovo holivudskoj zahvaljujući Robertu Rodrigezu,Kventinu Tarantinu I njegovoj velikoj ljubavi prema špageti vesternima. Oni su dali veliki pečat samom vesternu I s a njima je dobio pun sjaj I značenje svega što ima veze sa američkim zapadom. Krvi,prašinom… sa primesom špageta.
Autor: Marta
Pratite nas i na društvenim mrežama – Facebook, Twitter, Instagram, Youtube.
Izvori: „10 great spagetti vesterns“ Jon Towlson-BFI, 3-04-2018. / „Introduction „By Scherpschutter & Lindberg “Spageti vestern database, 10-09-2015
